สถานที่ตั้งสุสานหอย อยู่ที่ บ้านนาไร่เดียว ต.สองห้อง อ.ฟากท่า จ.อุตรดิตถ์
ประวัติความเป็นมาของสุสานหอย บ้านนาไร่เดียว
สุสานหอยล้านปี ตั้งอยู่ที่บ้านนาไร่เดียว หมู่ที่ 5 ตำบลสองห้อง อำเภอฟากท่า
จังหวัดอุตรดิตถ์ อยู่ในความดูแลของ องค์การบริหารส่วนตำบลสองห้อง สุสานหอยล้านปีถือเป็นสมบัติทางธรรมชาติที่มีค่าแห่งหนึ่งที่ควรอนุรักษ์ดูแลรักษาไว้ให้คงสภาพดีดั่งเดิม และพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพราะสุสานหอยแห่งนี้ เป็นแหล่งท่องเที่ยวแห่งเดียวที่ค้นพบในจังหวัดอุตรดิตถ์ บริเวณที่พบ ห่างจากหมู่บ้านนาไร่เดียวประมาณ 1 กิโลเมตรมีเนื้อที่ประมาณ 2 ไร่ สภาพพื้นที่เป็นเนินเขาที่อยู่ติดริมลำห้วยม่วง ลักษณะที่พบมีเปลือกหอยที่อยู่ติดกับหินจำนวนมาก ผู้ที่พบเห็นสันนิษฐานว่า บริเวณดังกล่าว น่าจะเคยเป็นทะเล หรือหนองน้ำขนาดใหญ่ ซึ่งปัจจุบันก็ยังไม่มีหลักฐานพิสูจน์ได้ว่า บริเวณแห่งนี้เคยเป็นอะไรมาก่อน
สุสานหอยล้านปี ตั้งอยู่บนภูเขาลูกเตี้ย ๆ อยู่ห่างจากหมู่บ้านนาไร่เดียวไปประมาณ
1 กิโลเมตร ชาวบ้านได้เล่าขานสืบต่อกันมาว่า แต่เดิมสถานที่ดังกล่าวชาวบ้านเรียกขานว่า โปร่งหอย ตามลักษณะทางภูมิศาสตร์ ซึ่งโปร่งนั้นหมายถึงแอ่งน้ำที่มีน้ำขังตลอดปี ส่วนหอยที่มาคือในบริเวณแอ่งน้ำดังกล่าวจะมีหินที่มีรูปร่างเหมือนหอยชนิดต่าง ๆ อยู่เป็นจำนวนมาก ชาวบ้านในหมู่บ้าน ได้เล่าขานเป็นตำนานนิทานพื้นบ้านว่า พื้นที่สุสานหอยในปัจจุบันเดิมทีมีพญานกอินทรียักษ์สองตัวผัวเมีย มาอาศัยทำรังอยู่บนต้นไม้ทุกๆ วัน พญานกอินทรียักษ์ทั้ง 2 ตัว จะบินไปหากินหอย กินปู ที่หนองน้ำใหญ่ในป่าหิมพานต์และกลับมานอนรัง เป็นอยู่อย่างนี้ประจำ พอตกกลางคืนพญานกอินทรียักษ์ทั้งสองก็ได้ขับถ่ายเปลือกหอยทิ้งไว้บริเวณโคนต้นไม้ใหญ่ทุกวันจนกลายเป็นภูเขาที่มีแต่เปลือกหอยที่เราพบเห็นในปัจจุบัน ชาวบ้านจึงเชื่อกันว่าหินรูปหอย เกิดจากนกอินทรีคู่ผัวเมียที่มาทำรังอาศัยอยู่บริเวณแอ่งน้ำ ออกไปหาอาหารจำพวกกุ้ง หอย ปู ปลาแล้วกลับมาถ่ายมูลไว้ที่แอ่งน้ำนั่นเอง
